Kä ŋuɔ̱t tin ca lo̱k ɛlɔ̱ŋ: Ɛ tuɔɔk ni̱ kä Pla̱thtik in ca ŋun ɛ wä kä Pla̱thtik in ca pën

Kä min ca lar ɛ ji̱ International Energy Agency (IEA), rɛy runi̱ da̱ŋ dhie̱e̱c tëë ci̱ wɔ̱, ci̱ wi̱i̱ ti̱ ba̱lkɛ 60 yio̱w yuɔr piny kiɛ ci̱ kɛn yio̱w yuɔr piny kɛ kui̱ pi̱la̱thtikni̱ tin la yuɔrkɛ piny. “Ordɛr mi̱ ca pën”. Kɛ kɔr kä mëë ca ŋuɔ̱t wecmuɔ̱ɔ̱n ka̱m raar “ŋuɔ̱t mi̱ gaŋkɛ ni̱ pla̱thtik” ɛ jɛn alarm kɛ kui̱ pla̱thtik polluciɔn.

UNEP cuɛ ri̱pɔ̱t ka̱m raar kɛ ruɔ̱n ëë ci̱ wä i̱ ɛ tuɔɔk ni̱ kɛ 1950 ɛ wä kä 2017, ɛn glöbal kumulatib pröda̱kciɔn cuɛ cop kä 9.2 bi̱lli̱ön tonni̱ nyin pla̱thtikni̱ cua la̱t, kä min cu pla̱thtikni̱ nyɔk kɛ lätni̱ rɛt cuɛ kuɛ̈ɛ̈ ni̱ jɛn kä 10%, kä cuɛ cop kä bi̱lli̱ön tonni̱ 7 cua pla̱thtikni̱ ti̱ jiäk. Kä Amëri̱ka “Thanytipik Prögi̱rɛth” magadhi̱n cuɛ la̱r lär i̱ rɛy 2050, bɛ tekɛ ti̱ ba̱lkɛ 13 bi̱lli̱ön toni̱ ti̱ ca la̱th wi̱i̱ muɔ̱ɔ̱n, kä ɛn planɛt in bo̱r dɔ̱ŋ bɛ cu ben ɛ la “planɛt mi̱ bo̱r”.

Kä planɛt in bo̱r /cɛ thia̱a̱ŋ kɛ thɔ̱l mi̱ bo̱r kärɔa, duŋni̱ ɣöö min di̱tni̱ jɛn, ɛn pi̱la̱thtik in bo̱r ɛ mi̱ la naŋkɛ rɛy ticiuni̱ ɣɔrgani̱dhi̱önali̱ kɛ rɛy thëm kuan, min la ya̱rɛ pieth kɛnɛ di̱e̱th leeyni̱ ɛlɔ̱ŋ. Mi /ka̱n ca̱pdɛ naŋ kɛ pɛ̈th, bi riɛk in bä kä pla̱thtik polluciɔn wä rɛy gua̱th mi /ca de luäŋ kɛ luɔ̱c jɔk. Kä no̱o̱ŋ ŋuɔ̱tni̱ kɛnɛ ga̱ŋ kɛ thuɔ̱k pla̱thtik polluciɔn ɛ mi̱ lot rɔ kɛ ga̱ŋ kä ɣöö bi̱ ta̱a̱dɛ jiääk.

Kä mëë ca Pla̱thtik Polluciɔn Rethölucin (Draft) ka̱m raar rɛy UN Enba̱rɔnmɛn Kɔnpi̱rɛn in Dhie̱e̱cdiɛn ɛ jɛn mëë ci̱ wä nhiam kä enba̱rɔnmɛntal min di̱tni̱ jɛn min ca mat piny ɛ ji̱ wec ti̱ ŋuan ni̱ mëë ca mat kä Pari̱th, kä jɛn bä ɛ mat ruac kɛ kui̱ inthɔ̱ranci̱ min ca mat piny ɛ ri̱c tin bi̱ ben. Glöbal pla̱thtik restriksini̱ cua kɛ gaŋ ni̱ mëë, kä wi̱i̱c ti̱ ŋuan bi̱ kɛn ɛ dhil mat kɛɛl kɛ kui̱dɛ.

Rɛydɛ kɛɛliw, ɛn pölluciɔn duŋ pi̱la̱thtik mi̱ bo̱r bɛ tuɔɔk ni̱ gua̱a̱th in tuɔɔkɛ thi̱n kɛnɛ ɣöö bɛ cu ben raar ɛ la mi̱ bi̱ ji̱ääk mi̱ bi̱ pi̱la̱thtik guäl. Jɛnmaciin mi̱ la̱tkɛ kuak mi̱thni̱kämdɛ raar ɛ GTMSMART derɛ tha̱ndukni̱ tin la jiäk, kɔpni̱, thaakni̱, ɛkw.

Ce̱tkɛ HEY12Baödegrɛdɛbɔl Kup Making Machiin, ƔƐY01Baödegrɛdɛbɔl Plɛt Making Machiin